İdare Hukuku

İdare hukuku, kamu hizmetlerinin yürütülmesi, kamu gücünün kullanılması ve idarenin faaliyetlerinin hukuka uygunluğunun sağlanması amacıyla oluşturulan kurallar bütünü ile bu kuralların uygulanmasını konu alan kamu hukuku dalıdır. İdare hukuku, devletin örgütlenmesini ve kamu görevlilerinin yetki, görev ve sorumluluklarını belirlerken; aynı zamanda bireylerin temel hak ve özgürlüklerini korumak üzere idarenin işlem ve eylemlerinin denetimini düzenleyen normatif bir yapıya sahiptir. Bu yönüyle hem idarenin etkin çalışmasını gözeten hem de bireylerin hukuki güvenlik beklentisini karşılayan çift yönlü bir fonksiyon üstlenir.

İdare hukukunun temel ilkeleri arasında hukuk devleti ilkesi, idarenin bağlılığı ilkesi, yetki-genellik-dar yorum ilkesi, idarenin takdir yetkisinin sınırları, ölçülülük, eşitlik, kamu yararı, idari işlemlerin sebep, konu, şekil ve yetki unsurları gibi kavramlar yer alır. Bu ilkeler, idarenin keyfi uygulamalarını engellemek, işlemlerin önceden belirlenebilir ve denetlenebilir olmasını sağlamak bakımından belirleyici rol oynar. İdarenin her türlü faaliyetinin yargı denetimine tabi olması da hukuk devletinin zorunlu bir sonucudur. İdari işlem, idarenin kamu gücü ayrıcalığı kullanarak hukuki sonuç doğuran tek yanlı irade açıklamasıdır. Düzenleyici işlemler genel ve soyut nitelikte olup yönetmelikler, tebliğler ve genelgeler gibi normatif düzenlemeleri içerir. Birel işlemler ise belirli kişi veya olaylara yöneliktir. İşlemlerin iptali veya tazmini istemiyle idari yargı mercilerine başvurulabilir. İdari sözleşmeler ise idarenin, kamu hizmetlerinin görülmesi amacıyla özel kişilerle yaptığı ve özel hukuk sözleşmelerinden belirgin şekilde ayrılan, kamu hukuku ağırlıklı nitelikteki sözleşmelerdir. İdare hukuku ayrıca idarenin faaliyet alanı içinde yer alan kamu hizmeti, kolluk yetkisi, kamu malları, kamu görevlileri hukuku ve idarenin sorumluluğu gibi kurumları da kapsar. Özellikle idarenin hizmet kusuru, kusursuz sorumluluk ilkeleri ve sosyal risk teorisi gibi yaklaşımlar, idarenin faaliyetlerinden doğan zararların tazminine ilişkin temel dayanakları oluşturur. İdare hukuku, birey–idare ilişkisinde dengeyi kurmayı, idarenin hukuka bağlılığını güvence altına almayı ve kamu hizmetlerinin düzenli, sürekli ve etkin biçimde yürütülmesini sağlamayı amaçlayan dinamik ve geniş kapsamlı bir hukuk disiplinidir.